Waarom neemt autisme toe? Wat de wetenschap zegt
Door Stichting Gewoon Anders | Leestijd: ca. 5 minuten | Voor iedereen met vragen over autisme in de samenleving
Autisme neemt niet zozeer toe — de herkenning ervan wel. De stijging in diagnoses wordt voor het grootste deel verklaard door bredere diagnostische criteria, meer bewustwording en betere screeningsmethoden. Tegelijk onderzoekt de wetenschap of omgevingsfactoren een rol spelen. Wat zeker is: meer diagnoses betekent meer mensen die eindelijk begrijpen wie ze zijn — en die recht hebben op ondersteuning.
Je hoort het steeds vaker: autisme komt veel meer voor dan vroeger. Misschien ken je zelf iemand die recent een diagnose heeft gekregen. Of heb je gehoord dat scholen steeds meer leerlingen met autisme begeleiden. En dan vraag je je af: hoe kan dit? Wat is er aan de hand?
Het is een terechte vraag — en de wetenschap heeft er een genuanceerd antwoord op. Geen paniek, maar wel duiding. Want begrijpen waarom autisme vaker wordt vastgesteld, helpt ook begrijpen wat er in de samenleving verandert.
De cijfers: wat zien we?
Wereldwijd wordt autisme bij ongeveer 1 op de 100 mensen vastgesteld. In sommige landen, zoals de Verenigde Staten, liggen die cijfers hoger — daar spreekt men van ongeveer 1 op de 36 kinderen. In Nederland en België is de schattingen ongeveer 1 à 2 procent van de bevolking.
Die cijfers zijn de afgelopen decennia gestegen. In de jaren tachtig werd autisme bij veel minder mensen vastgesteld. Dat lijkt alarmerend — maar de verklaring is genuanceerder dan 'er zijn meer mensen met autisme'.
De belangrijkste verklaring: betere herkenning
Verreweg de grootste reden voor de stijging is niet dat autisme vaker voorkomt, maar dat het vaker wordt herkend en vastgesteld. Dat heeft meerdere oorzaken.
Bredere diagnostische criteria
In 2013 werden de diagnostische criteria voor autisme herzien in de DSM-5, het internationale handboek voor psychische aandoeningen. Verschillende diagnoses die eerder apart werden gesteld — zoals het syndroom van Asperger en PDD-NOS — vielen voortaan onder de noemer autismespectrumstoornis. Daardoor kwamen mensen in aanmerking voor een diagnose die dat eerder niet waren.
Meer bewustwording
Naarmate autisme bekender wordt in de samenleving, herkennen meer mensen de kenmerken — bij zichzelf, bij hun kinderen, bij hun partner. Huisartsen, leerkrachten en ouders zijn beter geïnformeerd dan twintig jaar geleden. En dat leidt tot meer doorverwijzingen en meer diagnoses.
Laat gediagnosticeerde volwassenen
Een grote groep die nu voor het eerst een diagnose krijgt, zijn volwassenen die jarenlang door de mazen van het net zijn gevallen. Zij waren er altijd al — maar werden vroeger niet herkend. Vrouwen in het bijzonder kregen lange tijd geen diagnose, omdat de diagnostische criteria waren gebaseerd op onderzoek bij jongens. Nu die blinde vlek deels wordt erkend, stijgen de diagnosecijfers bij vrouwen sterk.
Meer diagnoses betekent niet automatisch meer autisme. Het betekent vaak: meer mensen die eindelijk een woord hebben voor iets wat ze altijd al voelden.
Spelen omgevingsfactoren ook een rol?
Naast betere herkenning onderzoekt de wetenschap of er ook echte toename is — en zo ja, waardoor. Het eerlijke antwoord is: we weten het nog niet zeker. Er zijn hypotheses, maar geen definitieve conclusies.
Genetica en erfelijkheid
Autisme heeft een sterke genetische component. Onderzoek toont aan dat erfelijkheid een grote rol speelt — als iemand in een gezin autisme heeft, is de kans groter dat anderen dat ook hebben. Dat verklaart deels waarom diagnoses soms in families clusteren, en waarom ouders soms pas een diagnose krijgen nadat hun kind er één heeft gekregen.
Omgevingsfactoren onder de loep
Wetenschappers onderzoeken of factoren als gevorderde leeftijd van ouders bij de geboorte, bepaalde infecties tijdens de zwangerschap of blootstelling aan bepaalde stoffen een rol kunnen spelen. Maar: er is geen bewijs dat vaccinaties autisme veroorzaken — dat idee is grondig weerlegd door grootschalig internationaal onderzoek. Die theorie is wetenschappelijk onhoudbaar en heeft veel schade aangericht.
De moderne wereld als versterker
Sommige onderzoekers opperen dat de moderne wereld — met meer prikkels, hogere sociale eisen en minder ruimte voor anders-zijn — ertoe leidt dat autistische kenmerken eerder opvallen en eerder tot problemen leiden. Niet dat autisme vaker voorkomt, maar dat de omgeving minder ruimte biedt om ermee te functioneren zonder hulp.
Wat betekent dit voor de samenleving?
Of de stijging nu volledig door betere herkenning wordt verklaard of ook door een echte toename — de conclusie is dezelfde: er zijn veel mensen met autisme die ondersteuning nodig hebben. En onze samenleving is daar nog niet goed op ingericht.
Wachtlijsten voor diagnostiek zijn lang. Scholen worstelen met passend onderwijs. Werkgevers weten vaak niet hoe ze neurodiverse medewerkers kunnen ondersteunen. En veel mensen met autisme lopen jarenlang rond met vragen die onbeantwoord blijven.
De vraag is niet alleen waarom autisme toeneemt. De vraag is: hoe bouwen we een samenleving die ruimte maakt voor mensen die anders zijn — ongeacht diagnose?
Wat Stichting Gewoon Anders doet
Stichting Gewoon Anders werkt aan precies dat. We ontwikkelen kennis, ondersteunen mensen met neurodiversiteit en werken aan maatschappelijke bewustwording en systeemverandering. Want meer diagnoses zonder betere ondersteuning schiet tekort.
- Wil je meer weten over hoe autisme eruitziet bij volwassenen? Lees ons blog over de signalen die je mist.
- Heb je zelf vragen over een mogelijke diagnose? Bezoek gewoonanders.org voor informatie en begeleiding.
- Werk je in onderwijs of zorg en wil je beter begrijpen hoe je neurodiverse mensen kunt ondersteunen? Neem contact op met Stichting Gewoon Anders.
Meer mensen met autisme herkennen is een stap vooruit — als we die herkenning ook vertalen naar betere ondersteuning, meer begrip en een samenleving die ruimte maakt voor iedereen. Dat is waar Stichting Gewoon Anders voor staat. Bezoek gewoonanders.org.